Chris van Abkoude

De kinderboeken van Chris van Abkoude maken een belangrijk deel uit van de Nederlandse kinderliteratuur

Wie kent Pietje Bell niet? De Rotterdamse jongen met zijn ravenzwarte haar en een hoofd vol kattenkwaad. Dat bijdehante jochie dat zich, ondanks zijn goede bedoelingen, telkens weer in de nesten werkt.

Pietje Bell vormt samen met Kruimeltje de belangrijkste schepping van schrijver Chris van Abkoude. Het eerste kinderboek over Pietje Bell verscheen in 1914, maar nog steeds worden zijn avonturen met veel plezier gelezen. Christiaan Frederick van Abkoude werd in 1880 geboren in een Rotterdamse volksbuurt, als zoon van een kapper. Na de middelbare school ging hij naar wat toen de ‘normaalschool’ heette en behaalde zijn onderwijsacte. Hij was nog maar 20 jaar oud toen hij voor de klas kwam te staan. Van 1901 tot circa 1909 was hij leerkracht bij een Rotterdamse volksschool. Al gauw merkte hij dat de kinderen in zijn klas de vaak saaie boeken van die tijd niet graag lazen.

Het duurde niet lang of hij besloot zelf te gaan schrijven. Zijn eerste boek was ‘Een strijd tegen domheid’ uit 1905. In 1907 verschenen ‘Bert en Bram’ en ‘Hollandsche jongens’. In een interview heeft zijn uitgever P. Kluitman, grondlegger van de huidige uitgeverij, eens gezegd: “Van Abkoude was een onafhankelijke figuur. Hij had andere ideeën over wat goed was voor een kind dan collega-onderwijzers.” Uit onderzoek is gebleken dat Chris van Abkoude, net als Pietje Bell, als kind wel eens een aanvaring heeft gehad met de gevestigde orde.

Ongeveer 24 boeken kwamen uit voordat het eerste kinderboek over Pietje Bell verscheen, waaronder ‘De padvinders van Duinwijk’ uit 1912. Van Abkoude was één van de eerste auteurs die een boek over de padvinderij schreef. Hij geloofde dat een gezonde geest in een gezond lichaam huist. Na zijn loopbaan als onderwijzer werd Chris van Abkoude journalist. In diezelfde periode trok hij met twee bevriende journalisten het land door waarbij ze poppenkastvoorstellingen gaven en levensliedjes vertolkten. In 1910 verscheen hierover een boek, getiteld: ‘Met de poppenkast op reis. Avontuurlijke lotgevallen van drie journalisten’. Het boek bevat een reisverslag en poppenkastteksten.

Uit zijn boeken blijkt de voorliefde van Chris van Abkoude voor een bestaan als bohémien (iemand die een vrolijk en zorgeloos leven leidt). Net als de vader van Pietje Bell, zong Van Abkoude graag. De liedjes schreef hij zelf. Hij kon bovendien goed piano spelen, iets wat later goed van pas kwam. In 1914 verscheen ‘Pietje Bell’, het enige boek van de reeks dat hij in Nederland schreef. In 1915 ging hij in dienst als korporaal van de landmacht. Pieter Kluitman, de laatste Kluitman van de uitgeversfamilie, weet zich te herinneren dat hij dat niet zo leuk vond.
In 1916 emigreerde hij naar Amerika. Zijn vrouw en drie zoons volgden een jaar later. Hij veranderde zijn naam in ‘Winters’ omdat de Amerikanen ‘Van Abkoude’ zo moeilijk konden uitspreken. In de eerste jaren dat hij in Amerika woonde, verdiende hij onder andere zijn geld als pianist bij de stomme film. Dit is een film zonder opgenomen geluid.

Piet Kluitman zegt hierover: “‘Kruimeltje‘, dat op jeugdherinneringen uit zijn Rotterdamse jaren berust, is mogelijk tevens beïnvloed door de begintijd van de Amerikaanse filmindustrie.” Veel succes had Van Abkoude later als ‘children’s entertainer’. Met zijn poppenkastvoorstellingen trok hij langs de basisscholen van de Verenigde Staten en vertelde de kinderen verhalen over Nederland. Op hoge leeftijd stichtte hij in zijn woonplaats Alameda, Californië een toneelgezelschap voor kinderen. Hij schreef zelf de stukken en verzorgde de regie. Christiaan van Abkoude schreef circa 40 boeken.

De meeste boeken over Pietje Bell en Kruimeltje ontstonden in Amerika. Zijn zoon Dirk Winters heeft goede herinneringen aan zijn vader en diens geschreven teksten. Met pen en inkt werden alle avonturen opgetekend. Na een dag schrijven verzamelde Van Abkoude zijn zoons en de buurtkinderen om zich heen en las en vertaalde wat hij (in het Nederlands) opgeschreven had. Aan het eind van zo’n avond zongen ze meestal met zijn allen wat liedjes rond de piano. Christiaan van Abkoude is in 1960 op 79-jarige leeftijd overleden in Portland, Oregon. Hij is na zijn vertrek naar Amerika nooit meer in Nederland teruggeweest.


Chris van Abkoude Boeken Bekijk alle boeken